N.E.W.S.T.A.R.T.

Ni Êng

“Pathianin, ‘Êng lo awm rawh se,’ a ti a; tichuan, êng a lo awm ta mai a. Pathianin êng chu a en a, \hâ a ti hlê a,”  (Genesis 1:3, 4 NKJV).

Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: Nî chu êng zung chak tak (cosmic radiation power house, electric current sâng tak inhlâwm khâwmna hmun pui) lian leh hrawl tak, sa tak mai, a pâwn lam sat zâwng pawh Fahrenheit degree 11,000 vêl laia sâ a ni a. A chhûng lam hi tlêmin a lum zâwk hret a–degree maktaduai 18 vêla sâ nia chhût a ni!
Nî lai taka a pâwn lamin a nawr nat zâwng hi square inch pakhatah ton maktaduai 700 (700 million tons per square inch) lai a ni a. Chu chu nî lai rila atom ti keh sawm veka nuclear fusion (atom rit zâwk siam tûra atom pahnih tihkeh sawma pum khata siamna) awmtîr thei khawpa nâ a ni a, chumi avâng chuan nî hian êng leh lumna a pêk chhuah char char theih phah a ni. Nî lai rila thil awm hi a sat lutuk avângin pin mawng lam ang tiat lek pawh la chhuak thei ta la, thil sâ a pe chhuak nasa lutuk ang a, mêl khata hlâa mihring awm pawh a tihlum thei dâwn a ni.
Vânneihthlâk takin, kan khawvêl hi nî a\anga mêl maktaduai 93 vêla hlâah him takin a awm hlauh mai a, chumi awmzia chu nî-êng zung kan khawvêla lo thleng tûr hian minute riat leh second 20 vêl a duh tihna a ni a. Thil \ha tam tak tihna tûrin a hun takah a lo thleng a ni.

Nî chungchânga thil \ha tak chu eng nge ni?

Êng hi nunna nei zawng zawngte tâna thil pawimawh tak a ni a–a pawimawh êm avângin Pathianin lei chunga nunna zawng zawng châwm nung tûra chakna mamawh zât pe char char tûrin Nî a siam a. I huâna thlâi lo \oten chakna an hman ral te, keite chi khat cheetah an tihina chak taka tlân tûra chakna a hman ral te, leh i car a tlân theihna tûra i petrol hman te thleng khân kan chhui zêl chuan nîina chakna a pêk chhuah a\anga lo chhuak vek an ni. Ni zung chakna hi lei chunga leilung dân pângngaia chakna awm zawng zawng deuh thâw lo insiamna hnâr ber a ni bawk.
A tîrin Pathianin êng chu a en a, \hâ a tih hlê laiin, tûnlaiah chuan mi tam takin nîa inpho an hlâu va. Thil kan hriat sual duâi vâng te pawh a ni mahnâ, nî hlauhawmna kan ngaihvên lutukna lamah hrisêlna atâna a \hahna lam kan hmaih \hîn. “A nuâm ngêi mai tak e, êng chu, mit tân pawh ni hmuh a \hâ e,” (Thuhriltu 11:7).

Ni êng hi hrisêlna atân a \ha tak tak em?

Thlâite ang bawkin, mihringte pawh hian hrisêlna \ha tak nei tûrin ni-êng hi kan mamawh vê a. Mi tam takin ni-êng dawn hrim hrim hi a \ha lo niin an ring nachungin, a tak takah chuan ni-êng chawp leh chilha dawn rei leh lutukna hi a ni kan pumpelh tûr zâwk chu.

A tâwk chauhva ni êng dawn hian…

  • Natna do theihna a tipung a,
  • Natnate a vêng a,
  • Mut a titui a,
  • Rilru lam hnathawh a tichak a,
  • Pangti mûr hnathawh a tichak a,
  • Ruhseh nâ a chhâwk a,
  • Chakna a tipung bawk.

Ni-êng \hatna tam tak hi vitamin D nên a inkûngkaih a. Kan taksa hian hê vitamin pawimawh tak, hrisêlna tihmasâwntu siam tûr hian UVB radiation an tih, ni ênga awm chu a neih a ngai a.

Engtianga rei nge nîa inpho ka mamawh?

Ni khatah minute 30 vêl, kâr khatah vawi thum vêl nîa inpho hi mingo-ho tam zâwk tân chuan a tâwk viâu a. Vitamin D kham khawp hmu tûr chuan i vun a han poh leh, nîa i inpho rei zual a ngai a ni. Amaherawhchu, vun ngo tak, kâng hmâ tak nei emaw, ni sat zual bîkna laia awm emaw, i nih chuan ni sâa inpho chu vawi khata rei tak tih nghâl chî a ni lo vang; zâwi zâwia inpho rei telh telh zâwk tûr a ni. I vun a rawn sen \het \het a nih chuan, ni sâ i do rei lutuk a ni mai thei.
Rei lo tê minute 5 vêl lek a\angin \an la (vun ngo tân) tichuan ni khata minute 30 emaw a âi tam pawh ni sâa awm thei tûrin zâwi zâwiin i awm rei telh telh dâwn nia. Ni sâa rei tak i awm a nih chuan, lukhum parh hlai \ha tak khumin, i taksa kâng thei lai (hmâi, beng, nghâwng, dâr, leh hnungzâng) vêng thei tûr thawmhnâwte ha \hîn ang che. Amaherawhchu, hêng ni zung chakna (Ultraviolet radiation) tinêptute (sunscreen, tukverh, etc.) hian i taksaa vitamin D insiam chu a tikiam vê dâwn tih erawh i hre dâwn nia.

Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: American mi zînga zâa 90 âia tam mah chuan vitamin D an tlachham a ni.

Thil \ha tam leh lutuk hi…

Hei hi hre reng rawh, ni êng chu tam lutuk lova dawn a \ha ber. I vun ni sâin a em kan apiangin i taksaa protein leh genetic tissue (ti them chi khat) te chu tihchhiatin an awm vê zêl a; chu chuan vun cancer i neih theihna a tisâng hlê.
Amaherawhchu, hei hian ni êng i mamawh zât i dawn tûr dawn loh phah khawpin tihlâu che suh se. Taksa chuan vitamin D tam tâwk tak siam tûrin vun tikâng thei khawpa tam ni êng hmun lîa \hena hmun khat chauh a mamawh a.
Vun cancer avângin kum tinin American mi 2,000 vêl lai chu thi \hîn mah se, zir chiang mîte chuan, regular taka a tâwk chauhva ni sa do \hinna hian mi 138,000 vêl lai chu cancer dang vânga an thihna tûr lakah a chhan him theiin an ring tlat a ni.

Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: The National Institutes of Americans chuan a târ lan dânin vitamin D insiamna tûr hian ni êng minute 10-15 chhûng vêl dawn hi a tâwk thawkhat a ni.

Chhiar belh duh em? Amazing Health magazine order duh tan kan Resources page hi tlawh la!