N.E.W.S.T.A.R.T
Boruâk
“Lalpa Pathianin leia vaivutin mihring a siam a, a hnârah chuan nunna thâw chu a thaw lût a; tichuan, mihring chu mi nung a lo ni ta a,” (Genesis 2:7 NKJV).
Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: Kum zabi liam taah khân, mihringte chuan an chheh vêla nun khaw chhuah har ber berna hmunte chu hlawhtling takin an fang chhuak a–tuifinriat thûk ber te liluhin, tlâng sâng berte an lâwn chhuak a, khawvêl pâwn lamah te hial an thlâwk chhuak a. Nimahsela, hêng thilte tihhlawhtlin a nih hmâ hian chona pakhat an hneh ngei ngai a awm: Adventurer (thil hlauhawm chova ram chhuak \hînte)-te chuan an thâwk theihna tûrin an ruala boruâk ken tel dân an thiam ngêi ngêi a ngai a ni.
Thil Siamah Thaw Lûtin
iar chuan, Pathianin mihringte a siam dânah chuan thil eng emaw danglam bîk tak i hmû ang. Adama chu Amâ kut ngeiin a duâng a, a chuâpah chuan A “nunna thâw” chu a thaw lût a. “Nunna thâw” chu kan nunna bul \anna a nih sî chuan, chu thaw awm lohna chuan kan nunna a tâwptîr thei tih chu a hriat thiam theih mai awm e.
I boruâk hîp mêk leh i hîp luh dânin engtia rei nge mi nung i la nih zêl theih dâwn tihah hian nghawng a neih nasatzia chu i la hmu chho dâwn chauh: Nunna laka nunna emaw, thihna laka thihna emaw, a ni thei a ni (2 Korin 2:16). Thâwk han la deuh vang vang la… tichuan, chhiar chhunzawm zêl rawh!
Eng vângin nge boruâk hi hetiang taka thupui pawimawh a nih?
Oxygen hi kan taksa mamawh zînga pawimawh ber a ni a. Boruâkah hian oxygen zâa 20 vêl chauh a awm nachungin, thâwk kan lâk tinte hian hê nunna-chhawmdâwltu boruâk hi kan chuâpah an thlen thla zêl a. Oxygen chu kan thisenah insem darhin, chuta \ang chuan kan thisen ti mûrte kal tlangin kan taksa pumah thawn darhin a lo awm ta a ni. Oxygen chu kan taksain chakna a hmuhna ber: glucose kaihhnawih reaction (chemical pahnih an intâwka anmahnia thil awmte an inthlâk danglamsakna emaw, chemical pakhatin amaha thil awm a thlâk danglamna hi) tiawlsamtu atâna hman a ni deuh ber a. Oxygen tel lo chuan hê chakna hnâr (glucose) hian \angkaina a nei dâwn lo a ni.
Chhûng lama mei alh
Oxygen leh glucose inkâra reaction awm chu sathâu khâwnvâr (candle) alh nên kan khaikhin thei awm e. Oxygen a tlêm viâu chuan, sathâu khâwnvâr chu a “mit” mai dâwn a ni. Chutiang bawkin, i taksaa oxygen a tlêm viâu chuan, i “êng chu a mit” (nikhaw hre lova awm) mai ang. Sathâu khâwnvâr alhin mei khû a pe chhuâk ang hian, kan taksa pawh hian khû a pe chhuak vê a. Chû khû chu i hmu thei lova, nimahsela, i thâwk chhuah apiang hian, carbon dioxide leh tui-hû chu
boruâkah pêk chhuahin a awm reng a ni.
Engtin nge negative (thil \ha lo sawina) chu positive (thil \ha) a lo nih theih?
Boruâk “thianghlim” hîp hian hrisêlna chu nasa takin hmâ a sâwntîr a ni. Thlipui leh ruah sûr zawh hnuah emaw, tuipui kamah emaw, i teihawi tawh ngai em? Harh deuh sawng sawng nia i inhriat \hin te kha i la hre reng em? Negative ions (boruâka electric charge awm an ni a, kan hîp luh hian depression te pawh a tiziawmin, rilru hah leh thluâk hman nasat lutuk te pawh a chhâwk zângkhai thei) tamna boruâk i hîp luh vâng a ni thei a, chûngte chu pâwn lamah radiation (eng emaw a\anga chakna rawn inpe chhuak, boruâka êng tluk zeta chaka che vêl) awmna hmun (ni êng, ramhnuai, tui zang khauh, thlipui leh ruah sûr hnu, etc.)-ah an awm \hîn a ni.
Thâwk lâk dân \ha zâwk engtin nge i neih theih ang?
Boruâk hîp theia duân kan ni hi kan vânnei hlê a ni, nimahsela, mi tam tak chuan thâwk lâk dân phung dik lo neiin an chuâp chu an hmang \angkai tâwk \hîn lo. A \hat dân berah chuan, boruâk kan hîp luh hian kan chuâp chu tâwn marin kan kan chuap leh kan pumpui \hen hrangtu hamdâ (diaphragm) chu hnuai lamah a nêk thla tûr a ni a. Hetianga tih theih dân chu boruâk kan hîp luh laia kan pumpui tihrâwlte lo thlah dul hi a ni. Hei hian a tum ber chu i chuâp chung lam bâkah, i chuâp hnuai lam thleng pawha tâwn puâr hi a ni. Chumi rah chhuah chu chak zâwka chuâp hnathawh theihna te, “na zâwka thâwk lâk” te, leh \ha zâwka oxygen/carbon dioxide inthleng kuâl theihna te hi a ni. Chû bâkah, thâwk lâk vak \hin hi pneumonia chi khat vênna atâna kawng awlsam ber a ni bawk.
Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: I in chhûngah negative ions
tam zâwk “awmtîr”
i duh em?
Bazârah in-home
ionizers (in chhûnga negative ions awmtîrtu) lei tûr tam tak a awm a. Nimahsela fîmkhur rawh, ionizers \henkhat chuan ozone (oxygen kan hîp \hin pângngai O2 âia dang hret O3) leh boruâk duhawm lo tak dangte (atmospheric free radical) an pe chhuak vê \hîn a. A him ber chu mihring kutkawih ni lo a thlâwna kan hmuh theihte hi a ni: In chhûnga hnim hring kan hûn mâwite hian oxygen an titamin negative ions te pawh an tipung a, chutih ruâlin carbon dioxide an titlêm thung.
In chhûng boruâk tluk a awm lo… a dik rêng em?
A tlângpui thuin, i in chhûnga boruâk kal kuâl vêl ngawt âi chuan pâwn lam boruâk chu a hrisêl zâwk fê a ni. Zir chianna pakhat pawhin a târ lan dânin, pâwn boruâk âiin in chhûng boruâk hi a lêt nga laiin a bawlhhlawh zâwk a – American mîte chuan an hun tam zâwk, zâa 90 lai chu in chhûngah an hmang tih ngaihtuah phei chuan, chanchin duhawm lo tak a ni. Chû bâkah, hê boruâk hrisêl lo hîp luh leh a hîp luh chhûng rei zâwng inkawp hian inchhûng boruâk chu hrisêlna nghawng pawi thei khawpa \ha lovin a siam thei a ni.
In chhûng boruâk tibawlhhlawhtu ber pakhat chu particulate matter (boruâka vui khu nawi tê tê châm bâng) hi a ni a. Particulate …
Chhiar belh duh em? Amazing Health magazine order duh tan kan Resources page hi tlawh la!
