N.E.W.S.T.A.R.T
Insâwizawina
“Lalpa Pathian chuan mihring chu a hruai a, Eden Huanah chuan a enkawl leh a vêng tûrin a dah ta a,” (Genesis 2:15 NKJV).
Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: Wilma Rudolph chu kum li mi chauh a nih laiin, polio a vei tlat mai, chumi vâng chuan a ke chu a zen phah a. A dâktawr chuan mi dang puihna tel lova a kal theih tawh loh tûr thu a hrilh a.
Nimahsela, Wilma chu a beidawng duh hauh lo, a ke bai auh auh tawh chu tumruh takin a sâwizawi \âng \âng a. Kum kua a lo nih chuan, a ke cherna thîr chu phelhin a kal ta mai a, daktawr-te chuan mak an ti takzet a ni.
Kum 13 a lo nih chuan, Wilma chuan intlânsiaknaa tlân vê a duh a. Intlânsiaknaah chuan telin a tâwp berna a ni a. A hnû kum eng emaw zât chhûng chu, intlânsiaknaa a telna apiangah, a tâwp berna a ni ziah a. Mî zawng zawng chuan tâwpsan tûrin an hrilh a, nimahsela a tel chhunzawm zêl tho va. Tichuan, ni khat chu pakhatna a rawn ni vê ta hlawl mai …. Ni dangah pawh a rawn ni leh a … intlânsiaknaa a telna apiangah chuan pakhatna a rawn ni ta a. A tâwpah chuan intlânsiaknaah Olympic gold medal pathum lai a la thei ta a ni!
A tîr bera taksa sâwizawi dân kalhmang kha eng nge ni?
Eden Huana Adama a awm lai khân, insâwizawi dân \ha tak a nei a. (Huan hna thawh hi taksa pum sâwizawina \ha tak a ni rêng a ni!) Amaherawhchu, khawvêl kha \ha famkimin a awm reng ta lo – sual chuan natna leh thihna te a rawn thlen a.
Bible-a kan hmuh dânin, a tîr bera mihringte taksa sâwizawi dân kalhmang pawh a lo inthlâk ta. Taksa hrisêlna lam zirtîrtuin (fitness trainer) taksa sâwizawi dân kalhmang a thlâk danglam \hîn ang chiah hian, Pathian pawhin Adama insawizawi dân kalhmang chu a thlâk a lo ngai ta a: “Lei hi nangmah avângin ânchhe dawngin a awm ta a ni; i dam chhûng zawngin rim taka thawkin a rah chu i ei tawh ang… I hmaia thlan tui luang zawih zawihin châw i ei tawh ang,” (Genesis 3:17, 19). Adama insâwizawi dân chu a hmâ zawng âiin a lo harsa ta a, a chhan chu “rim taka thawh” leh “thlan tla” khawpa a thawh a lo ngaih tâk vâng a ni.
Engvângin nge \ha taka insâwizawi i mamawh?Insâwizawi chuan hêng thil atân hian a pui che:
• thau chhia paih tûrin,
• chakna leh tuârchhelna tipung tûrin,
• \ha zâwka inhriatna leh thahrui tam zâwk neihna tûrin,
• lung hrisêlna dinhmun a \ha thei ang bera dah tûr leh,
• nun sei zâwk leh hrisêl zâwk nei tûrin!
Insâwizawi dân phung mâwlmang ber chauh hre chung pawhin, hêng thil kan târ lan tâk zawng zawng hi i hlen chhuak thei.
Insâwizawi dân kalhmang \ha ber chu eng nge ni?
ihrâwl chu chi hnih a awm tih i hria em? Anaerobic exercise (oxygen mamawh tlêm chî insâwizawina) nêna inhnamhnawih tihrâwlte hi “fast twitch” muscles tiin an sawi \hîn a. I chakna belhchhah tûr chuan, hêng tihrâwlte hian tûn hmâa an la tih ngai hauh loh thil an ti tûr a ni. Hêng tihrâwlte hian thil an “zir” vê a, khatiang thil kha tih a ngaih leh palh tâk hlauha chakna lo nei thei tûrin an intilian
\hîn. Rit châwi zing sî lova thil rit zâwk châwi thei tûra rit châwi zirnaah chuan hêng tihrâwlte tihlen hi an tum ber a ni.
“Slow twitch” muscle (tihrâwl) – te hi taksa chêtna hrang hranga chhelna petu an ni a, aerobic exercise (oxygen mamawh tam chî insâwizawina) – ah hman an ni \hîn. An len belh vê thei lo nain kan taksaa thâu chhia a paih nasa hlê.
Hrisêlna Chungchânga Thil Mak Tak Chu: Hmang \angkai la; ei suh. Ke pali nei sâ (red meat) hi a sen chhan chu an taksa hi type II muscle fibers (Type two muscle fiber hnathawh dân chu- min tichak hluai a, mahse min tichâu hmâ a, taksaa thahrui a hmang nghâl zung zung thei) in a siam a ni a, hêng muscle fiber-te hian oxygen awm tamna thisen eng emaw zât an mamawh a. Zir chianna chuan a hmuh chhuah dânin, ke pali nei sa ei hian lung natna leh rîl pui cancer vei theihna a tisâng hlê.
Chhiar belh duh em? Amazing Health magazine order duh tan kan Resources page hi tlawh la!
